EINDHOVEN – Besloten vergaderingen van de gemeenteraad roepen regelmatig vragen op bij burgers. Mag de deur zomaar op slot? En wat gebeurt er precies buiten het zicht van de camera’s en het publiek? Hoewel de deuren van de raadszaal in het stadhuis tijdelijk gesloten kunnen worden, blijkt dat het uitgangspunt van democratische controle onverminderd van kracht blijft.
Openbaarheid als hoofdregel
De Grondwet en de Gemeentewet zijn er helder over: de gemeenteraad vergadert in principe in het openbaar. Dit betekent dat iedere inwoner de vergadering kan bijwonen zonder zich vooraf te hoeven aanmelden of een reden op te geven. Het weigeren van journalisten door een burgemeester is dan ook absoluut niet toegestaan. Slechts in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld wanneer een bezoeker de orde herhaaldelijk verstoort, kan een toehoorder de toegang tijdelijk worden ontzegd. Toch heeft de raad de bevoegdheid om in specifieke gevallen de deuren te sluiten voor een besloten vergadering.
Democratische rechten van raadsleden
Voor een goed functionerende lokale democratie is het cruciaal dat alle gekozen raadsleden toegang hebben tot de beraadslagingen en stemmingen. Dit is hun fundamentele recht als volksvertegenwoordiger. Alleen wanneer een raadslid de gang van zaken stelselmatig belemmert, kan de toegang tijdelijk worden ontzegd. Dit is een uiterste middel waar zeer terughoudend mee moet worden omgegaan. Een andere wettelijke uitzondering is mogelijke belangenverstrengeling; in dat geval is het raadslid verplicht zich terug te trekken uit het debat en zich te onthouden van stemming.
De raadszaal is geen fort
Deze democratische rechten gelden onverkort tijdens een besloten vergadering. Ook achter gesloten deuren wordt er immers gedebatteerd en kunnen er besluiten worden genomen. Het is dan ook niet de bedoeling om een raadslid dat bijvoorbeeld te laat komt, de toegang te weigeren. Een besloten vergadering maakt de raadszaal niet tot een fort waar niemand meer in of uit mag; het betekent simpelweg dat de ruimte op dat moment niet voor iedereen, maar slechts voor bepaalde personen toegankelijk is. Raadsleden die afwezig zijn, behouden het recht om de in de vergadering gedeelde informatie via het (geheime) verslag in te zien. Het schenden van deze geheimhoudingsplicht is een strafbaar feit.
Wie mogen er nog meer naar binnen?
Naast de gekozen volksvertegenwoordigers hebben enkele andere functionarissen toegang tot een besloten vergadering. Dit zijn de burgemeester, de wethouders, de griffier en de commissaris van de Koning. De burgemeester en wethouders hebben bovendien het recht om aan de beraadslagingen deel te nemen. Voor overige personen, zoals griffiemedewerkers, ambtenaren of advocaten, geldt geen automatisch recht om aanwezig te zijn. De raad bepaalt dit via het reglement van orde of beslist hier per geval over. Voor iedereen die tijdens een besloten vergadering aanwezig is, geldt een wettelijke geheimhoudingsplicht.
